تجزیه و تحليل SWOT از بعد دفاعی – امنیتی

 تجزیه و تحليل SWOT از بعد دفاعی – امنیتی

الف – نقاط ضعف دفاعی – امنیتی

با توجه به اصول توسعه پایدار، بهره برداری نامناسب از منابع از جمله مهمترین ضعف های راهبردی در کشور ایران است که ضریب ایمنی زیستی را کاهش می دهد و شرایط اقلیمی نیز موجب تشدید آن می شود. سرزمین ایران علی رغم تنوع آب هوایی و داشتن مناطق جنگلی و مرطوب شمال و نواحی جنگلی رشته کوههای زاگرس، از نظر موقعیت جغرافیایی در یک منطقه خشک و نیمه خشک کره زمین واقع شده، بیشترین مناطق این سرزمین پهناور را دشتهای کویری، بیابانهای دارای شنهای روان و کوههای خشک پوشانیده است. در این میان بیشتر بودن سرعت تبخیر نسبت به میزان بارندگی سالیانه و خشکسالی های نسبتا طولانی مزید بر علت شده، شرایط زیستی را دشوار تر کرده است. مشکل دیگر به نظام ناکارآمد بهره برداری از منابع و به ویژه منابع کشاورزی مربوط می شود. امروزه بهره برداری نامطلوب از زمینهای کشاورزی و تخریب آن از جمله مسایل عمده ای است که موجب نگرانی برنامه ریزان و سیاستگذاران این بخش شده و آینده توسعه پایدار را در ایران به خطر می اندازد. آن گونه که در تعریف سال ۱۹۸۹ میلادی فائو آمده است:

“توسعه پایدار مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی با کاربرد و سازماندهی مدیریتی امکان پذیر است که اطمینان لازم را برای دستیابی و استمرار پایدار نیاز نسلهای حال و آینده فراهم آورد. چنین توسعه پایداری در بخش کشاورزی که سبب حفاظت از سرزمین، آب، گیاه و ذخایر ژنتیکی حیوانی می شود. از لحاظ زیست محیطی غیرمخرب، از نظر فنی مناسب و از لحاظ اجتماعی قابل قبول و پذیرش است.”

امروزه فناوری های نوین و به کارگیری تواناییهای غیر قابل انکار آنها، بشر را به مرحله ای از توانایی رسانده است که می تواند با برنامه ریزی صحیح در تولیدات کشاورزی، صنعت و معدن دست به توسعه پایدار بزند، به نحوی که بدون با مشکل مواجه ساختن توانایی نسلهای آینده، نیازهای نسل حاضر را نیز تامین کند.

باتوجه به پیشرفت چشمگیر زیست فناوری در سالهای اخیر و توسعه تواناییهای این فناوری در ابعاد مختلف، مزیت های فراوان آن برای بقای و ادامه حیات موجودات زنده، نگرانیهایی هم درباره خطرات آن به وجود آمده است. یکی از

این خطرات، تولید سلاحهای بیولوژیکی جدید بسیار زیادی می باشد که مشکلی تحت عنوان «سلاحهای کشتار جمعی، WMD بیولوژیکی را در سطح جهان به وجود آورده است. عوامل موجود در سلاحهای بیولوژیکی شامل میکروارگانیسم های زنده (باکتری ها، پروتوزوآ، ریکتریاها، ویروسها و قارچها) و سموم (مواد شیمیایی) تولید شده به وسیله میکروارگانیسم ها، گیاهان و حیوانات هستند، در فهرست سلاحهای بیولوژیکی نام عواملی نظیر سیاه زخم (آنتراکس)، اشریشیاکلی، هموفیلوس آنفلوآنزا، بروسلوز (تب مواج یا تب مدیترانه ای)، پر سپنیا پسنی (عامل طاعون یا مرگ سیاه)، تولارمی (تب خرگوشی)، تيفونيد، وبا، آبله دیفتری، تب زرد، آفلاتوکسین و … آمده است. برخی از این عوامل بسیار کشنده اند و بعضی از آنها به گونه ای غیر قابل پیش بینی رفتار می کنند. مسلما این عوامل به نحوی طراحی و تولید می شوند، که برای مقابله با آنها باید از تجهیزات، مواد و امکانات ویژه ای بهره گرفت. عدم توانایی جمهوری اسلامی ایران در تولید و تامین این تجهیزات موجب می شود که سازمانهای نظامی و شهروندان کشور ایران در برابر سلاحهای بیولوژیکی بی دفاع بمانند.

ب – فرصت های دفاعی – امنیتی

بی تردید در شرایط پیشرفت سریع و فوق العاده علم و فناوری، راه حل های علمی برای رویارویی با خطرات تهدید کننده امنیت یک جامعه وجود دارد. در شرایط کنونی جهان، فناوری های نوین که محصول علم هستند، تا حد زیادی قادر به محافظت از جوامع بشری در برابر تهدیدات مختلف زیست محیطی، کمبود مواد غذایی، ابتلا به بیماریها، خطرات سلاحهای بیولوژیکی و … هستند. زیست فناوری از جمله فناوری های نوین است که تواناییهای بسیاری دارد. بهترین راه مقابله با سلاحهای بیولوژیکی محصول زیست فناوری نوین، شناخت و دسترسی به این فناوری است. به عبارت دیگر با دسترسی به این فناوری می توان خطرات ناشی از این سلاحها را از مردم و جامعه ایران دور ساخت. رویارویی با خطر سلاحهای بیولوژیکی به طیف گسترده ای از عملیات تدافعی نیازمند است. این عملیات تدافعی شامل پیشگیری، حفاظت، شناسایی، درمان، جلوگیری از سرایت و رفع آلودگی است. کشور ایران تنها زمانی می تواند بخشی از نیازهای دفاعی – امنیتی خود را با استفاده از زیست فناوری بر طرف نماید که نسبت به سرمایه گذاری در زمینه تحقیقات بنیادی با هدف دسترسی به علم اقدام نماید. اما تنها به انتظار انتقال فناوری از کشورهای صنعتی پیشرفته ماندن و تلاش در جهت خرید تجهیزات پدافندی در برابر سلاحهای بیولوژیکی، سودی ندارد.

پ – تهدیدات و فشارهای دفاعی – امنیتی

مهمترین مساله ای که کشورهای در حال توسعه (از جمله کشور ایران) با آن مواجهند، به گردش در آوردن چرخ توسعه است. امروزه مراد از توسعه، ایجاد یک توسعه همه جانبه برای رسیدن به توسعه پایدار و در نهایت ایجاد مولفه هایی قوی در ابعاد قدرت ملی (سیاسی، اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی و نظامی) است. توسعه پایدار یک جامعه زمانی تحقق می یابد که آن جامعه صاحب مراكز قوی و مناسب علم و فناوری بومی باشد و این مراکز علمی را به طور پیوسته تغذیه نماید تا پیشرفت، حالت تداوم به خود گیرد.

بررسی عمیق نشان می دهد که جامعه کنونی ایران در حال حاضر فاقد ویژگیها و کادر علمی منطبق بر الگوی فوق است. به عبارت دیگر وضعیت موجود و شرایط حاصل از آن، حاصل مجموعه ای از عوامل و کارکردهای داخلی و حاصل فشارها و دخالت عوامل تاثیرگذار خارجی است، به نظر می رسد که تاثیر و نفوذ عوامل داخلی در شرایط به وجود آمده، به ویژه در دو قرن اخیر بسیار بیشتر باشد. نتیجه و برآیند حاصل از این دو عامل (درونی و بیرونی)کشور ما را به وضعیتی سوق داده است که به دلیل عقب ماندگی علمی – تکنولوژیکی داخلی و شرایط اعمال سلطه از سوی قدرتهای پیشرفته صنعتی، تحت تاثیر تهدیداتی به شرح زیر قرار گرفته است:

(۱) برتری علمی – تکنولوژیکی هفت کشور صنعتی جهان و دشواری در زمینه دسترسی به علم و فناوری روز به دلیل اعمال تحریم های اقتصادی، علمی وتکنولوژیکی علیه ایران.

(۲) وابستگی اقتصادی، علمی و تکنولوژیکی به خارج از کشور و آسیب پذیری جامعه در این زمینه

(۳) دارا بودن اقتصاد آسیب پذیر به دلیل تک محصولی بودن (اتکای بیش از حد کشور به صدور نفت خام).

(۴) بالا بودن ریسک سرمایه گذاری خارجی و داخلی توسط بخش خصوصی) به دلیل وجود بی ثباتی و عدم اطمینان از تامین سرمایه.

(۵) فقدان پوشش دفاعی در مقابل سلاحهای بیولوژیکی به ویژه در برابر پدیده بیوتروریسم که امروزه در سطح جهان مطرح است.

(۶) بالا بودن میزان مهاجرت تحصیل کرده ها و نخبگان علمی (فرار مغزها) نسبت به سایر کشورهای جهان.

(۷) تهدید امنیت غذایی شهروندان کشور به دلیل کمبود شدید تولیدات داخلی.

(۸) ضعف در سیستم مدیریتی و کارایی ضعیف اداری که موجب از دست رفتن فرصت ها و افزایش تهدیدات و فشارها می شود.

(۹) انهدام پوشش گیاهی در مراتع، تخریب جنگلها، پیشروی کویر، خطر انقراض گونه های گیاهی و جانوری نادر و منحصر به فرد.

(۱۰) بی توجهی به تحقیقات و ناچیز بودن بودجه تحقیقاتی در زمینه های گوناگون.

اکثر این تهدیدات معلول برخی عوامل اساسی مانند وجود ضعف در بنیه علمی کشور و برخی شرایط نامطلوب داخلی است. تنها راه رفع و با کاهش این گونه علل در گرو نظم و اراده ملی در جهت بسیج منابع برای کسب علم و بهبود شرایط داخل کشور میباشد. البته در مقابل ضعفها و فشارها، امکانات و فرصت هایی نیز در اختیار سیستم مدیریت کشور قرار گرفته که به درستی شناخته نشده اند و یا نسبت به آنها بی توجهی می شود. به عنوان مثال بی توجهی به نیروی انسانی متخصص که نقش مهمی در تولید علم دارند موجب شده تا اکثر آنان به کشورهای پیشرفته مهاجرت کنند و در کشورهایی که بستر مناسبی برای آنان فراهم می کنند به مقام و موقعیت علمی و فنی مناسب دسترسی یابند. حاصل تلاشهای مغزی این افراد، صرف توسعه و پیشرفت کشورهای صنعتی می شود.

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *