روش های جذب دارو
۱- روش انتشار بر اساس اختلاف غلظت: نفوذ دارو از طریق فرایندهای محلول در آب و محلول در چربی: دارو باید از سد چربی و آب داخل غشاء سلول رد بشود.
- قانون فیک در جذب دارو طبق فرمول زیر است:
در این فرمول: حاصل ضرب اختلاف غلظت دارو ضربدر ضریب نفوذپذیری (K) ضربدر سطح جذب دارو (A) تقسیم بر قطر یا همان ضخامت طول مسیر انتقال، عددی به دست خواهد داد که میزان جریان مولکولها را در واحد دقیقه نمایش میدهد.
۲– روش انتقال فعال active transport که در واقع نوعی پمپ شدن داروست. از مکانی که غلظت کم است به مکانی غلظت زیاد است. مکانیسم انتقال فعال با صرف انرژی (ATP) دارو را انتقال میدهد.
۳-اندوسیتوز: در این روش سلول در واقع دارو را میبلعد. دو اصطلاح فاگوسیتوز و پینوسیتوز نیز در واقع نوعی اندوسیتوز هستند. فاگوسیتوز مخصوص سلولهای ایمنی است و در تعریف پینوسیتوز اختلاف نظر کوچکی بین فیزیولوژیستها و داروشناسان وجود دارد. گایتون میگوید که پینوسیتوز مربوط به ذرات محلول و اندوستیوز مربوط به ذرات جامد است. اما کاتسونگ می گوید اندوسیتوز مربوط به ذرات درشتتر و پینوسیتوز مربوط به ذرات کوچکتر است.
ذره خواری داروها توسط اندوسیتوز انجام میشود و مثال مهم ذرهخواری کمپلکس ویتامین B12 یا کوبالامین توسط سلولهای رودهی کوچک است که استاد در کلاس فرمودند سلولهای معده!… به نظر میآید سلولهای معده فقط فاکتور داخلی را تولید میکنند و اندوسیتوز توسط سلولهای رودهی کوچک در ناحیهی ایلئوم اتفاق میافتد.
نکته: تنها دارویی که به صورت اندوسیتوز جذب میشود ویتامین B12 است.
نکته: کمپلکس ویتامین B12 و فاکتور داخلی به وسیلهی اندوستیوز جذب میشود.
در حاشیه – مسیر جذب ویتامین B12
ویتامین ویتامین B12یا کوبالامین یک ویتامین حساس به اسید است که توسط پروتئینی که در بزاق و شیرهی گوارشی وجود دارد؛ محافظت میشود. این پروتئین «هاپتوکورین» (Haptocorein) نام دارد و نام دیگرش ترانس کوبالامینI (TC-I) است؛ به آن کوبالوفیلین و یا Rپروتئین نیز میگویند. فاکتور داخلی یا Intrinsic Factor گلیکوپروتئینی است که از سلولهای موکوسی معده ترشح میشود. در pH اسیدی معده تمایل و افینیتی ویتامین B12به ترکیب با پروتئین محافظ (هاپتوکورین) بیشتر است؛ اما به محض ورود به رودهی کوچک این کمپلکس تحت تأثیر پروتئازهای پانکراس قرار میگیرد و بخش پروتئینی جدا شده و فاکتور داخلی جایگزین آن میشود. سلولهای موکوسی رودهی کوچک (در ایلئوم) رسپتورهایی برای فاکتور داخلی دارند که به بلعیده شدن این کمپلکس ویتامین B12 و فاکتور داخلی توسط این سلولها کمک میکند. خالی از لطف نیست که بدانید بعد از ورود به داخل سلول روده فاکتور داخلی از ویتامین B12جدا شده و به پروتئین دیگری به نام ترانسکوبالآمین II متصل میشود. این ترکیب قادر است از روده به کبد منتقل شود.
یک دیدگاه